Bệnh què chân

Phạm vi xuất hiện: Toàn cầu.
Độ tuổi bị ảnh hưởng: Heo nái, heo đực trưởng thành.
Nguyên nhân: Do bị thương; chuồng trại và các tác nhân quản lý chuồng trại; vệ sinh kém; nhiễm trùng; móng heo phát triển quá mức.
Ảnh hưởng: Tỷ lệ tiêu hủy cao, khó đứng hoặc đi lại.

Mục lục
1. Nguyên nhân
2. Phương thức lan truyền
3. Dấu hiệu lâm sàng
4. Khám nghiệm tổn thương sau khi chết
5. Điều trị và đề phòng
6. Lưu ý đặc biệt

Nguyên nhân

Tổn thương bàn chân, khớp hoặc cơ ở cẳng chân hoặc tổn thương đến các dây thần kinh chân có thể gây què cũng như gây đau ở bất kỳ vị trí nào trong các vùng này. Sự bào mòn lòng bàn chân, các vết bầm tím ở gót chân hoặc các ngón chân phụ và mòn đầu gối ở heo con đang bú mẹ xảy ra khi heo được nuôi trên sàn chất lượng kém. Nhiễm trùng có thể xâm nhập vào và làm phát sinh viêm khớp do nhiễm trùng ở khớp bàn chân hoặc viêm màng hoạt dịch (viêm khớp nối). Sự hình thành nan (vết bỏng giộp) của bệnh lở mồm long móng và bệnh mụn nước ở heo gây ra què nghiêm trọng và sự thiếu hụt biotin có thể gây què do gãy vỡ sừng móng guốc. Nhiễm trùng chân gây thối chân ở những con heo lớn tuổi. Gãy xương có thể gây ra què cũng như có thể tổn thương sụn khớp tại mối gãy hay tổn thương vùng chậu ở con nái và viêm xương (viêm xương tăng sinh) ở heo nái con và trưởng thành khi nuôi trong chuồng có sàn trơn. Các vấn đề về khớp thường là do nhiễm trùng Streptococci, Mycoplasmas và bệnh đóng dấu hoặc do sự lan rộng chấn thương như là một phần của thoái hóa sụn phức hợp (chân yếu). Viêm bao hoạt dịch tự phát có thể gây ra què do heo nằm trên nền cứng. Tổn thương cơ có thể là kết quả của sự thiếu hụt Vitamin E và tổn thương thần kinh có thể là do thể chất, do nhiễm trùng (Teschen/Talfan) hoặc do dinh dưỡng (thiếu pantothenic acid).

Phương thức lan truyền

Bệnh què không truyền nhiễm qua tiếp xúc cơ thể hay đường ăn uống, tuy nhiên bệnh sẽ thường xuyên tái phát khi đàn heo ở trong cùng một môi trường sống, dưới cùng một hệ thống quản lý. Tương tự, các chấn thương ban đầu có thể gây nhiễm trùng cục bộ. Các bệnh như lở mồm long móng, bệnh mụn nước ở heo, viêm khớp do khuẩn Mycoplasma và bệnh Teschen/Talfan có thể lây lan được và cũng được cho là nguyên nhân gây ra bệnh què. Các điều kiện di truyền có thể gây ra què tạm thời hoặc vĩnh viễn đặc biệt xảy ra ở những đàn gia súc nhỏ hơn do khi đó các tính trạng lặn biểu hiện thường xuyên nhất.

Dấu hiệu lâm sàng

Bệnh què là tình trạng mà heo không thể đi lại bình thường. Những con heo què nhẹ bị rối loạn chức năng vân động như dáng đi lắc hông hoặc chân bị cong. Heo què có thể phải đứng cong lưng, cả bốn chân gập vào trong cơ thể và đầu cúi xuống để giảm trọng lượng tác động lên bàn chân. Heo tựa mõm trên mặt đất. Di chuyển rất khó khăn và heo què phải nằm nghỉ thường xuyên, gặp khó khăn trong quá trình sinh trưởng và miễn cưỡng sinh hoạt. Heo què hoặc heo nái què không thể đứng để phối giống và dễ bị té ngã. Heo đực có thể không phối giống được. Heo què kêu la thảm thiết nếu đột ngột cử động và đặc biệt đau đớn nếu có xương gãy, nhiễm trùng cấp tính hoặc tổn thương thần kinh. Heo bị thương một chân sẽ không thể đặt trọng lượng cơ thể vào chân đó và nhảy bằng những chân khỏe manh còn lại. Tổn thương bàn chân dẫn đến việc là chân bị đau sẽ phải co lên tránh chạm đất hoặc để chân nghỉ ngơi, có thể để ngón chân xuống đất nhưng tránh không đặt trọng lượng vào. Heo què thường mất vị thế trong đàn do bị đau hay mắc phải căn bệnh do nhiễm trùng, không có khả năng cạnh tranh với con khác về thức ăn hoặc chỗ nằm nên thường nằm ngoài đàn. Bệnh què là một lý do phổ biến dẫn đến tiêu hủy heo.

Bệnh què luôn được chuẩn đoán rõ qua kiểm tra, nhưng cần phải kiểm tra triệt để. Phải bắt những con heo hay nằm đứng lên và quan sát chúng di chuyển ở nơi có ánh sáng tốt. Chú ý đến những con heo có tư thế heo xấu (cong lưng, cúi đầu) là biểu hiện heo què trong đàn cũng như quan sát những con kêu lên khi chúng di chuyển, những con thể trạng yếu hoặc ở những con heo xuất hiện các vết xước trên da, mất vị thế trong đàn. Vị trí xuất phát và nguyên nhân của bệnh què đòi hỏi phải kiểm tra chi tiết hơn. Khi có dấu hiệu của bệnh què hoặc heo không chịu được trọng lượng bằng một trong những chân của mình, con heo này cần được kiểm tra một cách có hệ thống, bắt đầu kiểm tra từ nơi xuất hiện, kiểm tra cảm giác phần trên của heo, rồi di chuyển tới các khớp để xác định chỗ đau và kiểm tra có các dấu hiệu kích ứng hoặc sưng không (dấu hiệu viêm khớp) và cuối cùng kiểm tra cẳng chân. Có thể cần phải vệ sinh sạch và thậm chí cắt tỉa móng nếu chúng mọc dài quá mức. Có thể kiểm tra chi tiết hơn bằng cách sử dụng các phương pháp phong bế thần kinh (nerve blocks), chụp X quang và siêu âm để kiểm tra sau khi heo chết hoặc bị giết mổ. Các con heo khác trong đàn cần được kiểm tra ở những khu vực bệnh què lan rộng, vì có thể là do sự xuất hiện của bệnh đóng dấu heo. Mức độ nghiêm trọng và khả năng kéo dài của bệnh cũng phải được đánh giá cũng như không vận chuyển động vật què đến nhiều nước khác nhau và mà phải được xử lý hoặc tiêu huỷ trong trang trại.

Khám nghiệm tổn thương sau khi chết 

Heo què thường bị giết mổ nhân đạo tại trang trại và heo có chi bị tổn thương thường đem đi tiêu thụ sau khi giết thịt. Người chăn nuôi thường cung cấp mẫu thịt bệnh phẩm để khám nghiệm. Có thể nhìn thấy được tổn hại từ căn bệnh và tổn thương trên bàn chân như các khớp có thể sưng lên hoặc dày lên ở vùng da đầu gối, viêm hoạt dịch tự phát, hoặc vết loét do sức ép tiếp xúc giữa da heo và bề mặt cứng ở vùng heo luôn co chân. Các túi nan do bệnh mụn nước có thể được quan sát thấy và móng bị hỏng có thể nhìn thấy sau khi nhiễm trùng. Trường hợp chỉ xảy ra trên một bàn chân, thường khó phát hiện bệnh mụn nước, trừ khi bệnh tiến triển thành vùng, tuy nhiên nếu bệnh xuất hiện trên tất cả các bàn chân, cần được xem xét cẩn thận. Việc kiểm tra các tổn thương như loét và các dị tật sừng có thể xác định phạm vi tổn thương và sự hiện diện của bất kỳ nhiễm trùng nào. Trường hợp nhiễm trùng được theo dõi từ bàn chân bị nhiễm và vỡ ra thành vành, có thể thấy viêm và nhũn các mô liên kết và nhiễm trùng khớp cục bộ. Các hạch bạch huyết thoát ra khu vực bị ảnh hưởng (vùng kheo và bẹn ở chân sau, xương ở phía trên bả vai và các hạch sườn phía trên chân trước) bị sưng lên và có thể bị viêm. Các tổn thương khác thường được xác minh sau khi khám lâm sang toàn bộ xác: mở khớp, kiểm tra xuất huyết sâu cho thấy xương có thể bị gãy và cưa dọc theo cột sống. Điều này cho phép kiểm tra cột sống có apxe, các vấn đề về đĩa đệm hay không và các mẫu tủy sống sau đó có thể được kiểm tra bằng kính hiển vi.

Điều trị và đề phòng

Việc điều trị tùy thuộc vào bản chất của tình trạng hiện tại và mức độ nghiêm trọng của bệnh què. Động vật bị gãy chân phải bị giết thịt ngay lập tức và những con bị què mà không chữa trị được nên đem tiêu huỷ. Nhiễm trùng có thể được điều trị bằng kháng sinh để loại bỏ các tác nhân lây nhiễm, nhưng những động vật không phản ứng với thuốc cần được kiểm tra lại và tiêu huỷ khi không có khả năng hồi phục. Móng mọc dài quá mức có thể được cắt tỉa và nhiễm trùng cục bộ được điều trị bằng cách tiêm kháng sinh và sử dụng kháng sinh dạng xịt hoặc chất sát trùng. Móng bị nhiễm trùng có thể bị cắt sau khi gây tê cục bộ. Heo bệnh cần được hỗ trợ và phải được tách khỏi đàn, cho nằm trên sàn mềm bằng rơm hoặc một lớp dày mạt cưa và cung cấp cho heo đủ thức ăn và nước uống. Kiểm soát cũng phụ thuộc vào điều kiện. Bệnh đóng dấu heo và bệnh Glässer có thể được phòng ngừa bằng tiêm chủng, viêm khớp do Streptococcal and Mycoplasmal gây què được chữa bằng phương pháp kháng vi sinh trong đàn. Chấn thương bàn chân và viêm bao hoạt dịch tự phát có thể được giảm bằng cách cho heo nằm trên ổ rơm mềm hoặc phủ mạt cưa lên sàn, phủ lớp polypropylene cho sàn đục lỗ và viền tròn trên nền bê tông. Ổ nằm của heo không được để ướt.

Lưu ý đặc biệt

Bệnh què ở heo phải được xác định và khắc phục nhanh chóng, vì nó biểu hiện cho một vấn đề sức khỏe gây bất lợi trong nhiều hệ thống đảm bảo chất lượng. Heo què không thể được chuyên chở hoặc giết mổ, do đó cần phải điều trị hoặc chúng sẽ bị tiêu hủy. Nếu có sự xuất hiện của bệnh mụn nước bệnh lở loét như lở mồm long móng cần phải thông báo cho bác sĩ thú y địa phương.

Nguồn: Pigprogress
Biên dịch: Acare VN Team

kỹ thuật khác


Please upgrade IE 8+, Download here